Chanda

---

1. Từ Pāḷi

Chanda (danh từ giống đực và giống trung)
Các từ ghép cốt lõi: kāmachanda, chandarāga, chandāgati, chandasamādhi.

2. Nghĩa và trường nghĩa

Nghĩa ưu tiên

Muốn

Nghĩa theo ngữ cảnh

• ý muốn;
• mong muốn;
• lòng hăng hái;
• thiện dục (khi văn cảnh là thiện)
• dục vọng (khi văn cảnh là bất thiện)

3. Giải thích khái niệm

Chanda là sự muốn hướng đến việc thực hiện một điều gì đó, tức ý muốn hay mong muốn đã khởi lên và hướng về một mục tiêu hoặc hành động. Trong chú giải Pāḷi, chanda được giải thích là icchā (sự muốn) và kattu-kāmatā (sự muốn làm, sự muốn thực hiện), nên trọng tâm của thuật ngữ này nằm ở sự khởi phát của ý muốn hướng đến hành động.

Bản thân chanda mang tính trung tính, không tự nó là thiện hay bất thiện. Khi hướng đến điều thiện, nó trở thành động lực của sự tu tập và phát triển các phẩm chất thiện; khi hướng đến điều bất thiện, nó trở thành động lực của các khuynh hướng và hành động bất thiện. Vì vậy, khi đọc kinh cần xét văn cảnh và đối tượng mà ý muốn ấy hướng đến để hiểu đúng nghĩa của chanda.

Trong hệ thuật ngữ này, "muốn", "ý muốn" hoặc "mong muốn" là những cách diễn đạt gần nhất với bản chất của chanda và đồng thời giữ được tính trung tính của thuật ngữ.

4. Phân biệt với các từ gần nghĩa

Chanda và Kāma

Chanda và kāma không phải là hai mức độ của cùng một hiện tượng, mà chỉ hai khía cạnh khác nhau.

Chanda là ý muốn hay sự muốn.

Kāma là lĩnh vực của sự hưởng thụ giác quan, bao gồm các đối tượng của sự hưởng thụ giác quan và chính sự hưởng thụ ấy.

Vì vậy, chanda trả lời câu hỏi muốn làm gì, còn kāma trả lời câu hỏi muốn hưởng điều gì. Chính vì khác nhau nên kāmacchanda không có nghĩa là "dục + dục", mà là ý muốn hướng đến sự hưởng thụ giác quan.

Chanda và Rāga

Chanda là sự muốn hướng đến.

Rāga là trạng thái tâm đã bị đối tượng nhuốm màu, cuốn hút hoặc say đắm.

Nói cách khác, chanda biểu thị động lực khởi đầu, còn rāga biểu thị trạng thái tâm sau khi đã bị đối tượng chi phối. Chanda biểu thị sự muốn hướng đến, còn rāga biểu thị trạng thái tâm đã bị đối tượng nhuốm màu hoặc cuốn hút. Vì vậy, hai thuật ngữ này không đồng nghĩa và thường xuất hiện cùng nhau trong từ ghép chandarāga.

Chanda và Lobha

Chanda chỉ biểu thị ý muốn, không hàm ý chiếm hữu.

Lobha biểu thị sự tham muốn chiếm hữu, muốn có thêm hoặc giữ lấy đối tượng cho riêng mình.

Vì vậy, một người có thể có chanda đối với việc học hỏi, tu tập hoặc giúp đỡ người khác mà hoàn toàn không có lobha.

Nguồn tham khảo: Pali-English Dictionary (PED); Digital Pāḷi Dictionary (DPD).