Ðại Kinh Khổ Uẩn

Trung Bộ Kinh số 13

Mahādukkhakkhandha Sutta

Tôi nghe như vầy.

Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ Đà Viên), tu viện của ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).

Bấy giờ, vào buổi sáng, nhiều vị Tỳ-kheo sau khi đắp y, mang theo bát, đi vào thành Sāvatthi để khất thực.

Rồi các vị Tỳ-kheo ấy suy nghĩ như sau: ‘Còn quá sớm để đi khất thực ở Sāvatthi, vậy thì chúng ta hãy đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo.’

Các vị Tỳ-kheo đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo; đến nơi, họ chào hỏi các du sĩ ấy theo phép lịch sự và lễ nghĩa, rồi ngồi xuống một bên.

Khi các vị Tỳ-kheo đã ngồi xuống một bên, các du sĩ ngoại đạo nói với họ như sau: ‘Chư Hiền, Sa-môn Gotama thuyết giảng sự liễu tri (pariññā) các dục, chúng tôi cũng nêu rõ sự liễu tri các dục; Sa-môn Gotama thuyết giảng sự liễu tri các sắc, chúng tôi cũng nêu rõ sự liễu tri các sắc; Sa-môn Gotama thuyết giảng sự liễu tri các cảm thọ, chúng tôi cũng nêu rõ sự liễu tri các cảm thọ. Vậy thì, này chư Hiền, có sự đặc thù gì, có sự khác biệt gì, có sai khác nào giữa giáo pháp của Sa-môn Gotama và giáo pháp của chúng tôi, xét về thuyết pháp hay về sự giáo huấn?’

Nghe vậy, các vị Tỳ-kheo không tán đồng cũng không phản bác lời nói của các du sĩ ngoại đạo. Không tán đồng không phản bác, các vị ấy đứng dậy rời khỏi chỗ ngồi và ra đi, suy nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ tìm hiểu rõ ý nghĩa việc này từ nơi Thế Tôn.’

Sau đó, các vị Tỳ-kheo ấy đi khất thực ở Sāvatthi, sau khi ăn xong và trở về, liền đi đến chỗ Thế Tôn; khi đến nơi, các vị đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Khi đã ngồi xuống một bên, các vị Tỳ-kheo ấy bạch Thế Tôn như sau: ‘Bạch Thế Tôn, vào buổi sáng, chúng con đắp y, mang theo bát đi vào Sāvatthi để khất thực. Lúc đó, bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau: “Còn quá sớm để đi khất thực ở Sāvatthi, vậy thì chúng ta hãy đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo.” Rồi chúng con đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo; đến nơi, chúng con chào hỏi các du sĩ ấy theo phép lịch sự và lễ nghĩa, rồi ngồi xuống một bên. Khi chúng con đã ngồi xuống một bên, bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với chúng con như sau: “Chư Hiền, Sa-môn Gotama thuyết giảng sự liễu tri các dục, chúng tôi cũng nêu rõ sự liễu tri các dục; Sa-môn Gotama thuyết giảng sự liễu tri các sắc, chúng tôi cũng nêu rõ sự liễu tri các sắc; Sa-môn Gotama thuyết giảng sự liễu tri các cảm thọ, chúng tôi cũng nêu rõ sự liễu tri các cảm thọ. Vậy thì, này chư Hiền, có sự đặc thù gì, có sự khác biệt gì, có sai khác nào giữa giáo pháp của Sa-môn Gotama và giáo pháp của chúng tôi, xét về thuyết pháp hay về sự giáo huấn?” Bạch Thế Tôn, khi nghe vậy, chúng con không tán đồng cũng không phản bác lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy. Không tán đồng không phản bác, chúng con đứng dậy rời khỏi chỗ ngồi và ra đi với suy nghĩ: “Chúng ta sẽ tìm hiểu rõ ý nghĩa việc này từ nơi Thế Tôn.”’

– Này các Tỳ-kheo, khi các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, các ông cần phải hỏi họ như sau: ‘Này chư Hiền, thế nào là vị ngọt (assādo), thế nào là sự nguy hiểm (ādīnavo), thế nào là sự xuất ly (nissaraṇaṃ) của các dục? Thế nào là vị ngọt, thế nào là sự nguy hiểm, thế nào là sự xuất ly của các sắc? Thế nào là vị ngọt, thế nào là sự nguy hiểm, thế nào là sự xuất ly của các cảm thọ?’ Này các Tỳ-kheo, khi được hỏi như vậy, các du sĩ ngoại đạo ấy sẽ không thể trả lời được, mà sẽ rơi vào bối rối. Vì sao vậy? Bởi vì, này các Tỳ-kheo, vấn đề này nằm ngoài phạm vi hiểu biết của họ.

Này các Tỳ-kheo, Ta không thấy một ai trong thế gian này – bao gồm chư Thiên, Māra, Phạm thiên; cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người – có thể trả lời những câu hỏi này một cách thỏa đáng, ngoại trừ Như Lai, đệ tử của Như Lai, hoặc là người đã nghe từ họ.

(CÁC DỤC)

Này các Tỳ-kheo, thế nào là vị ngọt của các dục?

Này các Tỳ-kheo, có năm cảnh của dục (kāmaguṇā) này. Thế nào là năm?

Các sắc do mắt nhận biết, khả ái, khả ý, khả lạc, khả hỷ, liên kết với dục và hấp dẫn; các âm thanh do tai nhận biết… các mùi hương do mũi nhận biết… các vị do lưỡi nhận biết… các xúc chạm do thân nhận biết, khả ái, khả ý, khả lạc, khả hỷ, liên kết với dục và hấp dẫn.

Này các Tỳ-kheo, đó là năm cảnh của dục. Này các Tỳ-kheo, sự lạc và hỷ nào sinh khởi do nương vào năm cảnh của dục này, là vị ngọt của các dục.

Này các Tỳ-kheo, thế nào là sự nguy hiểm của các dục?

Ở đây, này các Tỳ-kheo, có người thanh niên trong gia đình mưu sinh bằng một nghề nào đó, như nghề đếm đơn giản, tính sổ sách, ước lượng tổng quát; như nghề làm nông, buôn bán, chăn nuôi; như nghề binh lính, phục vụ triều đình, hay một nghề nào khác. Người ấy phải chịu lạnh, chịu nóng; bị ruồi, muỗi, gió, nắng và các loài bò sát chạm xúc; phải chịu đói, chịu khát, chịu mệt mỏi và hao tổn thân thể. Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Này các Tỳ-kheo, nếu người thanh niên ấy, dù đã cần cù, nỗ lực, cố gắng như vậy, nhưng vẫn không đạt được tài sản; anh ta buồn phiền, mệt mỏi, than vãn, đập ngực khóc lóc và rơi vào tuyệt vọng, nghĩ rằng: ‘Sự cố gắng của ta thật là uổng công, sự nỗ lực của ta thật chẳng có kết quả gì!’ Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Này các Tỳ-kheo, nếu người thanh niên ấy, nhờ cần cù, nỗ lực, cố gắng như vậy, rồi có được tài sản, thì người ấy lại phải lao tâm khổ tứ để bảo vệ tài sản đó, nghĩ rằng: ‘Làm sao để tài sản của ta không bị vua tịch thu, không bị trộm cướp lấy mất, không bị lửa thiêu đốt, không bị nước cuốn trôi, không bị những người thừa tự mà ta không mong muốn chiếm đoạt?’ Dù người ấy canh giữ và bảo vệ như vậy, thì tài sản ấy vẫn có thể bị vua tịch thu, bị trộm cướp lấy mất, bị lửa thiêu đốt, bị nước cuốn trôi, hoặc bị những người thừa tự không mong muốn chiếm đoạt. Anh ta buồn phiền, mệt mỏi, than vãn, đập ngực khóc lóc và rơi vào tuyệt vọng, nghĩ rằng: ‘Cái gì ta đã có, nay cũng không còn nữa.’ Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Lại nữa, này các Tỳ-kheo, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có, nên vua tranh chấp với vua, Sát-đế-lỵ tranh chấp với Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn tranh chấp với Bà-la-môn, gia chủ tranh chấp với gia chủ. Mẹ tranh chấp với con, con tranh chấp với mẹ; cha tranh chấp với con, con tranh chấp với cha; anh em tranh chấp với nhau, anh tranh chấp với chị, chị tranh chấp với anh; bạn bè tranh chấp với bạn bè. Do rơi vào cãi vã, xung đột và tranh chấp, họ tấn công nhau bằng tay, bằng đá, bằng gậy, bằng vũ khí. Tại đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu nỗi khổ gần như cái chết. Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Lại nữa, này các Tỳ-kheo, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có, người ta cầm gươm và khiên, vai đeo cung tên, xếp trận hai bên rồi xông vào chiến trường; khi những mũi tên được bắn ra, những cây giáo được phóng tới, những lưỡi gươm loé sáng. Họ bị tên bắn trúng, bị giáo đâm trúng, bị chém đứt đầu bằng gươm. Tại đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu nỗi khổ gần như cái chết. Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Lại nữa, này các Tỳ-kheo, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có, người ta cầm gươm và khiên, vai đeo cung tên, rồi xông vào tấn công các thành trì đã được trát vôi và bùn trơn; khi những mũi tên được bắn ra, những cây giáo được phóng tới, những lưỡi gươm loé sáng. Họ bị tên bắn trúng, bị giáo đâm trúng, bị hắt phân và chất bẩn, bị nghiền nát bởi các đợt tấn công dồn dập, bị chém đứt đầu bằng gươm. Tại đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu nỗi khổ gần như cái chết. Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Lại nữa, này các Tỳ-kheo, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có, người ta cạy cửa đột nhập, trộm tài sản, cướp nhà, chặn đường vắng để cướp, xâm phạm vợ người. Họ bị các vua chúa bắt giữ và phải chịu nhiều hình phạt khác nhau: họ bị đánh bằng roi, bị đánh bằng gậy, bị đánh bằng côn; họ bị chặt tay, chặt chân, chặt cả tay lẫn chân; họ bị cắt tai, cắt mũi, cắt cả tai lẫn mũi; họ bị xử các hình phạt như: bilaṅgathālika, saṅkhamuṇḍika, rāhumukha, jotimālika, hatthapajjotika, erakavattika, cīrakavāsika, eṇeyyaka, baḷisamaṃsika, kahāpaṇaka, khārāpatacchika, palighaparivattika, palālapīṭhaka; họ bị rưới dầu sôi, bị chó xé xác, bị đóng cọc khi còn sống, bị chặt đầu bằng gươm. Tại đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu nỗi khổ gần như cái chết. Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thấy rõ ngay trong hiện tại, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Lại nữa, này các Tỳ-kheo, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có, người ta hành ác hạnh về thân, hành ác hạnh về lời, hành ác hạnh về ý. Do hành ác hạnh về thân, hành ác hạnh về lời, hành ác hạnh về ý, khi thân hoại mạng chung, họ sinh vào cảnh khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Tỳ-kheo, đó là sự nguy hiểm của các dục, là khổ uẩn thuộc về đời sau, do dục làm nguyên nhân, do dục làm duyên, do dục làm căn bản, chính vì dục mà có.

Này các Tỳ-kheo, thế nào là sự xuất ly các dục? Này các Tỳ-kheo, sự điều phục dục tham (chandarāga) đối với các dục, sự đoạn trừ dục tham, đó là sự xuất ly các dục.

Này các Tỳ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không như thật tuệ tri (pajānanti) vị ngọt của các dục là vị ngọt như vậy, sự nguy hiểm là sự nguy hiểm như vậy, sự xuất ly là sự xuất ly như vậy; mà tự bản thân họ có thể liễu tri (parijānissanti) các dục, hoặc có thể dẫn dắt người khác hướng đến trạng thái ấy, nghĩa là thực hành đạt đến liễu tri các dục, sự kiện như vậy không thể xảy ra.

Này các Tỳ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào như thật tuệ tri vị ngọt của các dục là vị ngọt như vậy, sự nguy hiểm là sự nguy hiểm như vậy, sự xuất ly là sự xuất ly như vậy; mà tự bản thân họ có thể liễu tri các dục, hoặc có thể dẫn dắt người khác hướng đến trạng thái ấy, nghĩa là thực hành đạt đến liễu tri các dục, sự kiện như vậy có thể xảy ra.

(CÁC SẮC)

Này các Tỳ-kheo, thế nào là vị ngọt của các sắc? Này các Tỳ-kheo, ví như có một thiếu nữ thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, hoặc Bà-la-môn, hoặc Gia chủ, vào khoảng mười lăm hay mười sáu tuổi; không quá cao, không quá thấp, không quá ốm, không quá mập, không quá đen, không quá trắng; này các Tỳ-kheo, có phải trong thời ấy sắc đẹp của cô ta đang ở độ rạng rỡ nhất?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Này các Tỳ-kheo, sự lạc và hỷ nào khởi lên y cứ vào vẻ đẹp ấy, là vị ngọt của các sắc.

Và này các Tỳ-kheo, thế nào là sự nguy hiểm của các sắc? Ở đây, này các Tỳ-kheo, người ta thấy chính người nữ ấy vào một thời điểm khác, khi đã tám mươi, chín mươi, hay một trăm tuổi; già nua, thân cong như xà nhà, dáng khom, phải chống gậy, vừa đi vừa run rẩy, đau ốm, tuổi trẻ đã hết, răng rụng, tóc bạc, đầu rụng tóc loang lổ, da nhăn nheo, thân thể đầy đốm đồi mồi. Các ông nghĩ thế nào, này các Tỳ-kheo? Có phải vẻ đẹp rạng rỡ trước kia đã biến mất, và sự nguy hiểm đã hiện ra?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.